Phenol Là Gì? Tính Chất Hóa Học Và Ứng Dụng Của Phenol

Vy - 18/02/2022

Trong chương trình hóa hữu cơ phổ thông, phenol là một hợp chất hóa học các em cần phải ghi nhớ kỹ lý thuyết vì hợp chất này thường xuất hiện trong các bài thi môn Hóa học. Phenol còn được ứng dụng khá phổ biến trong công nghiệp và thực tiễn cuộc sống. Các em hãy cùng Marathon Education theo dõi bài viết dưới đây để nắm vững các kiến thức trọng tâm về phenol gồm định nghĩa, công thức tổng quát, tính chất lý hóa, cách điều chế, ứng dụng và những lưu ý khi sử dụng.

>>> Xem thêm: Phenyl Axetat Là Gì? Công Thức Cấu Tạo Và Tính Chất

Phenol là gì? Công thức tổng quát của Phenol

Phenol là gì? Công thức tổng quát của Phenol
Phenol là gì? Công thức tổng quát của Phenol (Nguồn: Internet)

Phenol là hợp chất hữu cơ trong có nhóm OH liên kết trực tiếp với nguyên tử C của vòng benzen.

Phenol có công thức hóa học tổng quát là C6H5OH.

Hợp chất phenol rất độc, bị các chuyên gia nghiêm cấm sử dụng trong thực phẩm. Ngoài ra, phenol có tính axit nên có khả năng sẽ gây bỏng nặng khi tiếp xúc.

Phân loại phenol

Phenol được chia thành 2 loại chính là:

  • Monophenol: Đây là những phenol mà trong công thức phân tử chỉ chứa 1 nhóm -OH. Ví dụ: p-crezol, m-crezol, o-crezol, phenol…
  • Polyphenol: Đây là những phenol mà trong công thức phân tử chứa nhiều nhóm -OH. Ví dụ:
Các phenol chứa nhiều nhóm OH trong công thức cấu tạo

Tính chất vật lý của phenol

Các tính chất vật lý của phenol
Các tính chất vật lý của phenol (Nguồn: Internet)

Trong điều kiện thường, phenol tồn tại dưới dạng tinh thể không màu, có mùi đặc trưng. Nhiệt độ nóng chảy của hợp chất này là 43°C. Nếu để lâu ngoài không khí, phenol sẽ bị oxi hóa. Khi đó, phenol sẽ chuyển thành màu hồng và bị chảy rữa vì hút hơi nước bên ngoài môi trường.

Phenol ít tan trong nước lạnh nhưng tan vô hạn trong nước nóng (khoảng 66°C) và một số chất hữu cơ khác.

Tính chất hóa học của phenol

Bên cạnh tính chất vật lý, để chinh phục dạng bài tập về phenol, các em cần phải nắm vững các tính chất hóa học sau.

Phản ứng thế nguyên tử H của nhóm —OH

Nhóm hydroxyl (-OH) có trong cấu tạo của phenol sẽ tác dụng với kim loại kiềm và bazơ mạnh, cụ thể như sau:

  • Tác dụng với kim loại kiềm:
C_6H_5OH+Na\to C_6H_5ONa+\frac{1}{2}H_2

Lưu ý: Phương trình hóa học này có thể sử dụng để phân biệt phenol và anilin.

  • Tác dụng với bazơ mạnh:
C_6H_5OH+NaOH\to C_6H_5ONa+H_2O

Phản ứng thế nguyên tử H của vòng benzen

Tính chất hóa học quan trọng tiếp theo mà các em cần lưu ý là phản ứng thế H ở vòng benzen. Dưới đây là phương trình phản ứng của Phenol khi tác dụng với Br2 và HNO3.

  • Phản ứng thế Brom: Phenol tác dụng với Brom sẽ tạo thành hợp chất 2,4,6 – tribromphenol có kết tủa trắng.
phản ứng thế với brom của phenol

Lưu ý: Phương trình này dùng để nhận biết phenol khi anilin không có trong hỗn hợp chất phản ứng.

  • Phản ứng thế Nitro: Phenol tác dụng với HNO3 đặc sẽ tạo thành Axit Picric
C_6H_5OH+3HNO_3\xrightarrow[H_2SO_4 \ đặc]{t^\circ} C_6H_2(NO_2)_3OH+3H_2O

Phương pháp điều chế phenol

Từ benzen

Từ benzen, ta có thể điều chế ra hợp chất phenol qua các chuỗi phản ứng như sau:

\begin{aligned}
&\bull C_6H_6 + Br_2 \xrightarrow{bột\ Fe} C_6H_5Br+ HBr\\
&\bull C_6H_5Br + 2NaOH_{(đặc)} \xrightarrow[áp\ suất]{t^\circ}  C_6H_5ONa + NaBr + H_2O\\
&\bull C_6H_5ONa + CO_2 + H_2O → C_6H_5OH + NaHCO_3

\end{aligned}

Từ than đá

Ta tiến hành cho nhựa than đá phản ứng với dung dịch NaOH lấy dư. Sau đó, từ từ tách chiết để lấy lớp nước có chứa C6H5ONa. Cuối cùng, cho C6H5ONa + H+ để thu được phenol. 

Điều chế phenol trong công nghiệp

Trên thực tế, trong công nghiệp, phenol sẽ được điều chế từ việc oxi hóa cumen (isopropylbenzen). Sau đó, cho sản phẩm thủy phân trong dung dịch H2SO4 loãng. Lúc này, sản phẩm tạo thành sẽ gồm có phenol và axeton. Ta tiếp tục đun nóng để axeton bay hơi, rồi ngưng tụ hơi để thu axeton. Vậy chất còn lại trong hỗn hợp chính là phenol.

Ứng dụng của phenol trong thực tế

Ứng dụng làm thuốc sát trùng của Phenol
Ứng dụng làm thuốc sát trùng của Phenol (Nguồn: Internet)

Phenol có nhiều ứng dụng trong cuộc sống và công nghiệp:

  • Là nguyên liệu sản xuất nhựa phenol formaldehyde trong công nghiệp chất dẻo.
  • Tổng hợp ra tơ polyamide trong ngành công nghiệp hóa học.
  • Được sử dụng để điều chế và sản xuất chất kích thích tăng trưởng ở thực vật, kích thích tố thực vật 2, 4 – D cũng như chất diệt cỏ dại.
  • Nguyên liệu không thể thiếu để tạo nên các sản phẩm nhuộm, thuốc nổ (axit picric).
  • Phenol còn được ứng dụng để làm chất sát trùng hoặc để điều chế ra những sản phẩm giúp diệt nấm mốc và sâu bọ. 

Phenol có độc hại không?

Như đã nói ở phần định nghĩa, phenol rất độc hại. Người bị ngộ độc phenol sẽ có các triệu chứng sau đây:

  • Rối loại tiêu hóa: buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy
  • Rối loạn thần kinh: đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, co giật và hôn mê
  • Rối loại tuần hoàn và hô hấp
  • Hoại tử, hoại thư hoặc tử vong tức thời

Những lưu ý khi sử dụng phenol

Với những tác hại của phenol đã nêu trên, khi sử dụng phenol, các em cần lưu ý những điều sau:

  • Khi sử dụng phenol nên có các biện pháp bảo hộ như đeo găng tay, đeo khẩu trang, đeo kính chống giọt bắn…
  • Không để hóa chất tiếp xúc trực tiếp với cơ thể
  • Trong trường hợp phenol dính vào da hoặc mắt, cần rửa ngay với nước ít nhất 15 phút và đến ngay các cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu

Học livestream trực tuyến Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh - Sinh bứt phá điểm số 2022 – 2023 tại Marathon Education

Marathon Education là nền tảng học livestream trực tuyến Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh - Sinh uy tín và chất lượng hàng đầu Việt Nam dành cho học sinh từ lớp 8 đến lớp 12. Với nội dung chương trình giảng dạy bám sát chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Marathon Education sẽ giúp các em lấy lại căn bản, bứt phá điểm số và nâng cao thành tích học tập.

Tại Marathon, các em sẽ được giảng dạy bởi các thầy cô thuộc TOP 1% giáo viên dạy giỏi toàn quốc. Các thầy cô đều có học vị từ Thạc Sĩ trở lên với hơn 10 năm kinh nghiệm giảng dạy và có nhiều thành tích xuất sắc trong giáo dục. Bằng phương pháp dạy sáng tạo, gần gũi, các thầy cô sẽ giúp các em tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và dễ dàng.

Marathon Education còn có đội ngũ cố vấn học tập chuyên môn luôn theo sát quá trình học tập của các em, hỗ trợ các em giải đáp mọi thắc mắc trong quá trình học tập và cá nhân hóa lộ trình học tập của mình.

Với ứng dụng tích hợp thông tin dữ liệu cùng nền tảng công nghệ, mỗi lớp học của Marathon Education luôn đảm bảo đường truyền ổn định chống giật/lag tối đa với chất lượng hình ảnh và âm thanh tốt nhất.

Nhờ nền tảng học livestream trực tuyến mô phỏng lớp học offline, các em có thể tương tác trực tiếp với giáo viên dễ dàng như khi học tại trường.

Khi trở thành học viên tại Marathon Education, các em còn nhận được các sổ tay Toán – Lý – Hóa “siêu xịn” tổng hợp toàn bộ công thức và nội dung môn học được biên soạn chi tiết, kỹ lưỡng và chỉn chu giúp các em học tập và ghi nhớ kiến thức dễ dàng hơn.

Marathon Education cam kết đầu ra 8+ hoặc ít nhất tăng 3 điểm cho học viên. Nếu không đạt điểm số như cam kết, Marathon sẽ hoàn trả các em 100% học phí. Các em hãy nhanh tay đăng ký học livestream trực tuyến Toán – Lý – Hóa – Văn lớp 8 – lớp 12 năm học 2022 – 2023 tại Marathon Education ngay hôm nay để được hưởng mức học phí siêu ưu đãi lên đến 39% giảm từ 699K chỉ còn 399K.

Các khóa học online tại Marathon Education

Phenol và các kiến thức liên quan không quá khó để ghi nhớ. Hy vọng thông qua bài viết này, các em sẽ “thu nhặt” thêm được nhiều thông tin hữu ích liên quan đến hợp chất có nhiều ứng dụng này. Chúc các em luôn có những buổi học chất lượng và đạt được hiệu quả học tập như mong muốn. 

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM