Phương Pháp Giải Bất Phương Trình Chứa Căn Chi Tiết

Vy - 11/04/2022

Phương trình hay bất phương trình chứa căn là dạng toán phổ biến, thường gặp trong chương trình Toán cấp 3. Team Marathon Education sẽ hướng dẫn chi tiết phương pháp giải bất phương trình chứa ẩn trong căn thức để giúp các em giải nhanh và chính xác các bài tập trong bài viết sau.

>>> Xem thêm: 3 Cách Giải Bất Phương Trình Chứa Dấu Giá Trị Tuyệt Đối Đơn Giản

Kiến thức và 6 dạng bất phương trình chứa căn cơ bản

Kiến thức về bất phương trình chứa căn
Kiến thức về bất phương trình căn thức (Nguồn: Internet)

Bất phương trình chứa căn là một dạng toán khó và phức tạp. Để giải bài tập liên quan đến dạng toán này, các em cần sử dụng một số định nghĩa phương trình và bất phương trình cơ bản sau đây:

\begin{aligned}
&* \sqrt{f(x)} = g(x)
⇔
\begin{cases}
f(x) ≥ 0\\
g(x) ≥ 0\\
f(x) = g^2(x)\\
\end{cases}
⇔
\begin{cases}
g(x) ≥ 0\\
f(x) = g^2(x)\\
\end{cases}\\
&* \sqrt{f(x)} < g(x)
⇔
\begin{cases}
f(x) ≥ 0\\
g(x) ≥ 0\\
f(x) < g^2(x)\\
\end{cases}\\
&
* \sqrt{f(x)} > g(x) ⇔
\left[
\begin{array}{c}
\begin{cases}
f(x) ≥ 0\\
g(x) < 0\\
\end{cases}\\
\begin{cases}
g(x) ≥ 0\\
f(x) ≥ g^2(x)\\
\end{cases}\\
\end{array}
\right.
\end{aligned}

Có 6 dạng bất phương trình chứa căn cơ bản thường gặp gồm:

  • Dạng 1: Bất phương trình chứa căn cơ bản.
  • Dạng 2: Quy bất phương trình căn thức về hệ bất phương trình không chứa căn.
  • Dạng 3: Sử bất phương trình tương đương hoặc hệ quả để giải bất phương trình có ẩn trong dấu căn.
  • Dạng 4: Hệ bất phương trình có căn thức.
  • Dạng 5: Áp dụng phương pháp chiều biến thiên hàm số để giải bất phương trình chứa căn.
  • Dạng 6: Áp dụng phương pháp đánh giá 2 vế để giải phương trình và bất phương trình căn thức.

Nguyên tắc chung để giải dạng bất phương trình chứa căn

6 dạng cơ bản này còn được ứng dụng trong một số bài toán bất phương trình khác. Tuy nhiên, với các bài toán bất phương trình chứa dấu căn thức, nếu sử dụng phương pháp biến đổi tương đương để bỏ căn thì bậc của các biến sẽ rất lớn.

Nguyên tắc chung để khử dấu căn thức là bình phương 2 vế của một phương trình, bất phương trình. Tuy nhiên, để đảm bảo việc bình phương này cho chúng ta một phương trình, bất phương trình mới tương đương thì cần phải có điều kiện cả 2 vế pt, bpt đều không âm.

đăng ký học thử

Phương pháp giải bất phương trình chứa căn chi tiết

Phương pháp 1: Dùng định nghĩa để khử căn

Khử căn bằng định nghĩa cũng là phương pháp thường được sử dụng nhất để giải bất phương trình căn thức.

Tùy vào trường hợp, các em có thể áp dụng phương pháp này để giải cả 6 dạng bất phương trình đã nêu trên.

\small
\sqrt{A} ≥ \sqrt{B}
⇔
\begin{cases}
A ≥ 0 \space (B ≥ 0)\\
A = B\\
\end{cases}
\small
\sqrt{A} = B
⇔
\begin{cases}
B ≥ 0\\
A = B^2\\
\end{cases}
\small
\sqrt{A} < \sqrt{B}
⇔
\begin{cases}
A ≥ 0\\
A < B\\
\end{cases}
\small
\sqrt{A} < B
⇔
\begin{cases}
A ≥ 0\\
B > 0\\
A < B^2\\
\end{cases}
\small
\sqrt{A} > B
⇔
\begin{cases}
B < 0\\
A ≥ 0\\
\end{cases}
\space
\vee
\space
\begin{cases}
B ≥ 0\\
A > B^2\\
\end{cases}

Với điều kiện A và B không âm để bất phương trình xác định, từ đó các em thực hiện bình phương 2 vế. 

Ví dụ minh họa:

Giải bất phương trình sau:

\small
\sqrt{x+5} ≥ \sqrt{3-4x}
\\
⇔
\begin{cases}
x+5 ≥ 0\\
3-4x ≥ 0\\
x+5 ≥ 3-4x\\
\end{cases}
\\
⇔
\begin{cases}
x∈[-∞;\frac{3}{4}]\\
x∈[\frac{-2}{5};+∞]\\
\end{cases}
\\
⇔
x∈[\frac{-2}{5};\frac{3}{4}]

Phương pháp 2: Biến đổi tương đương

Các em có thể áp dụng phương pháp biến đổi tương đương bằng cách bình phương 2 vế của bất phương trình.

Dạng 1:

\small
\sqrt{f(x)} < g(x)
⇔
\begin{cases}
g(x) ≥ 0\\
0 ≤ f(x) < g^2(x)\\
\end{cases}

Dạng 2:

\sqrt{f(x)} > g(x) ⇔
\left[
\begin{array}{c}
\begin{cases}
f(x) ≥ 0\\
g(x) < 0\\
\end{cases}\\
\begin{cases}
g(x) ≥ 0\\
f(x) ≥ g^2(x)\\
\end{cases}\\
\end{array}
\right.

Khi giải toán dạng này, các em cần thực hiện các bước như sau:

  • Tìm điều kiện xác định.
  • Sử dụng phương pháp biến đổi tương đương để chuyển bất phương trình căn thức về hệ bất phương trình đại số.
  • Xác định nghiệm x và đối chiếu với điều kiện để đưa ra kết luận.

Ví dụ:

Giải bất phương trình:

\small
\sqrt{2(x^2-1)} ≤ x+1

Điều kiện xác định:

\small
x^2-1≥0 ⇔ x ∈ ℝ \backslash (-1;1)

Bất phương trình trên tương đương với:

\small
\begin{cases}
x+1≥0\\
2(x^2-1)< (x+1)^2\\
\end{cases}
⇔
\begin{cases}
x≥-1\\
x∈(-1;3)\\
\end{cases} 

Kết hợp với điều kiện trên, các em sẽ tìm được tập nghiệm: x ∈ (-1;3)

Phương pháp 3: Đặt ẩn phụ

Để đơn giản hóa bất phương trình căn thức, các em có thể tiến hành đặt ẩn phụ để chuyển về bất phương trình đại số không chứa căn. Ẩn phụ ở đây được đặt cho biểu thức chứa căn.

Ví dụ minh họa:

Giải bất phương trình:

\small
(x-1)\sqrt{2x-1}≤3(x-1)

Điều kiện xác định:

\small
2x-1≥0⇔x≥\frac{1}{2}

Đặt:

\small
t=\sqrt{2x-1}, \space t≥0⟹x=\frac{t^2+1}{2}

Bất phương trình sẽ trở thành:

\begin{aligned}
&\small
\frac{t^2-1}{2}.t≤3(\frac{t^2+1}{2}-1)\\
&⇔t^3-3t^2-t+3≤0
\\
&⇔(t-3)(t-1)(t+1)≤0\\
&⟹t∈[1,3]⟹1≤\sqrt{2x-1}≤3
\\
&⇔1 ≤ x ≤ 5
\end{aligned}

Vậy, phương trình sẽ có nghiệm là: 1 ≤ x ≤ 5

Học livestream trực tuyến Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh - Sinh bứt phá điểm số 2022 – 2023 tại Marathon Education

Marathon Education là nền tảng học livestream trực tuyến Toán - Lý - Hóa - Văn - Anh - Sinh uy tín và chất lượng hàng đầu Việt Nam dành cho học sinh từ lớp 8 đến lớp 12. Với nội dung chương trình giảng dạy bám sát chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Marathon Education sẽ giúp các em lấy lại căn bản, bứt phá điểm số và nâng cao thành tích học tập.

Tại Marathon, các em sẽ được giảng dạy bởi các thầy cô thuộc TOP 1% giáo viên dạy giỏi toàn quốc. Các thầy cô đều có học vị từ Thạc Sĩ trở lên với hơn 10 năm kinh nghiệm giảng dạy và có nhiều thành tích xuất sắc trong giáo dục. Bằng phương pháp dạy sáng tạo, gần gũi, các thầy cô sẽ giúp các em tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và dễ dàng.

Marathon Education còn có đội ngũ cố vấn học tập chuyên môn luôn theo sát quá trình học tập của các em, hỗ trợ các em giải đáp mọi thắc mắc trong quá trình học tập và cá nhân hóa lộ trình học tập của mình.

Với ứng dụng tích hợp thông tin dữ liệu cùng nền tảng công nghệ, mỗi lớp học của Marathon Education luôn đảm bảo đường truyền ổn định chống giật/lag tối đa với chất lượng hình ảnh và âm thanh tốt nhất.

Nhờ nền tảng học livestream trực tuyến mô phỏng lớp học offline, các em có thể tương tác trực tiếp với giáo viên dễ dàng như khi học tại trường.

Khi trở thành học viên tại Marathon Education, các em còn nhận được các sổ tay Toán – Lý – Hóa “siêu xịn” tổng hợp toàn bộ công thức và nội dung môn học được biên soạn chi tiết, kỹ lưỡng và chỉn chu giúp các em học tập và ghi nhớ kiến thức dễ dàng hơn.

Marathon Education cam kết đầu ra 8+ hoặc ít nhất tăng 3 điểm cho học viên. Nếu không đạt điểm số như cam kết, Marathon sẽ hoàn trả các em 100% học phí. Các em hãy nhanh tay đăng ký học livestream trực tuyến Toán – Lý – Hóa – Văn lớp 8 – lớp 12 năm học 2022 – 2023 tại Marathon Education ngay hôm nay để được hưởng mức học phí siêu ưu đãi lên đến 39% giảm từ 699K chỉ còn 399K.

Các khóa học online tại Marathon Education

 

Qua bài viết này, Team Marathon đã chia sẻ cho các em học sinh những phương pháp giải bất phương trình chứa căn chi tiết. Để giải thành thạo các dạng toán, các em cần ôn tập kiến thức và làm bài tập thường xuyên. Chúc các em học tốt và đạt được điểm cao trong các bài kiểm tra, bài thi sắp tới!

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM